(I) Dwie umowy zlecenia z jednym zleceniobiorcą a obowiązek ubezpieczenia
Z tytułu pierwszej umowy zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, Czy zawarcie drugiej umowy zlecenia z tym zleceniobiorcą również powoduje obowiązek opłacania składek społecznych?

księgowa z Suwałk

Odpowiedź: Zawarcie drugiej umowy nie powoduje w tym przypadku konieczności ubezpieczenia.

Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi z kilku umów zlecenia jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tej umowy, która powstała najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych umów lub zmienić tytuł ubezpieczeń. W przypadku zawarcia drugiej umowy jeśli ubezpieczony nie zmieni tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń i nie przystąpi do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, obowiązkowo będzie podlegał z tytułu drugiej umowy zlecenia wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgodnie z art. 82 ust. 2 ustawy zdrowotnej w przypadku gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ustawy zdrowotnej (np. wykonywania umowy zlecenia) ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie.

W takiej sytuacji płatnik składek z pierwszej umowy zlecenia powinien złożyć formularz ZUS ZUA i zgłosić do ubezpieczenia społecznego (chorobowe dobrowolne) oraz zdrowotnego, natomiast z drugiej powinien złożyć formularz ZUS ZZA i  zgłosić zleceniobiorcę wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego.

Należy pamiętać, iż drugą umowę zlecenia możemy zawrzeć jedynie na inny zakres prac. Gdyby obie miały zawarte wykonanie tych samych czynności, wówczas ZUS mógłby zakwestionować podpisanie drugiej umowy oraz uznać, że została ona zawarta w  celu obniżenia podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Jeżeli z obu umów nastąpiło zgłoszenie do ubezpieczeń z tym samym kodem tytułu do ubezpieczeń (np. 04 11 XX), płatnik za każdy miesiąc ich trwania składa jeden imienny raport miesięczny ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 04 11 XX, gdzie wykazuje należne składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne od wypłacanego w danym miesiącu wynagrodzenia. W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne należy ująć wynagrodzenie wypłacone z  pierwszej umowy, a w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zarówno wynagrodzenie z pierwszej umowy (pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne), jak również wynagrodzenie z drugiej umowy.

Zakończenie jednej umowy rodzi obowiązek wyrejestrowania z ubezpieczenia z odpowiednim kodem.

Przykład
Od 1 stycznia 2011 r. z osobą będącą emerytem zawarliśmy umowę zlecenie na kwotę 1.202,43 zł brutto (wynagrodzenie oskładkowane bez chorobowego). Od 1 czerwca 2011 r. zawarliśmy drugą umowę zlecenie, na inny zakres prac na kwotę 379,12 zł brutto. Jak wystawić rachunki i rozliczyć wynagrodzenie tego zleceniobiorcy?

Rachunki do umów wystawiamy odrębnie, a ich rozliczenie będzie się przedstawiać następująco:

poz.	Składniki	Działanie	Wynagrodzenie z tytułu pierwszej umowy zlecenia	Wynagrodzenie z tytułu drugiej umowy zlecenia	Suma rachunków
1.	Kwota rachunku brutto		1.202,43 zł	379,12 zł	1.581,55 zł
2.	Składka emerytalna	poz. 1 × 9,76%	117,36 zł	–	117,36 zł
3.	Składka rentowa	poz. 1 × 1,5%	18,04 zł	–	18,04 zł
4.	razem składki ZUS finansowane przez pracownika	poz. 3 + poz. 4	135,40 zł	–	135,40 zł
5.	Podstawa składki zdrowotnej	poz. 1 – poz. 4	1.067,03 zł	379,12 zł	1.446,15 zł
6.	Składka zdrowotna 9%	poz. 5 × 9%	96,03 zł	34,12 zł	130,15 zł
7.	Składka zdrowotna pracownika 7,75%	poz. 5 × 7,75%	82,69 zł	29,38 zł	112,07 zł
8.	Koszty uzyskania przychodu	poz. 5 × 20%	213,41 zł	75,82 zł	289,23 zł
9.	Podstawa podatku	poz. 5 – poz. 8 gdzie otrzymany wynik zaokrąglamy do pełnych złotych	854,00 zł	303,00 zł	1.157,00 zł
10.	Należny podatek	(poz. 9 × 18%) – poz. 7 zaokrąglone do pełnych złotych	71,00 zł	25,00 zł	96,00 zł
11.	Składka emerytalna pracodawcy	poz. 1 × 9,76%	117,36 zł	–	117,36 zł
12.	Składka rentowa pracodawcy	poz. 1 × 4,5%	54,11 zł	–	54,11 zł
13.	Składka wypadkowa (1,80%)	poz. 1 × 1,80%	21,64 zł	–	21,64 zł
14.	Do wypłaty	poz. 1 – poz. 4 – poz. 6 – poz. 10	900,00 zł	320,00	1.220,00 zł

W raporcie RCA wykażemy kwoty wynagrodzenia z obu zleceń łącznie. A zatem, zgłaszając zleceniobiorcę z kodem emeryta 041110, mamy:

Ubezpieczenie	emerytalne	rentowe	wypadkowe		zdrowotne
podstawa wymiaru składki	1.202,43 zł	1.202,43 zł	1.202,43 zł		1.446,15 zł
kwota składki finansowana przez:
ubezpieczonego	117,36 zł	18,04 zł	–	–	130,15 zł
płatnika	117,36 zł	54,11 zł	–	21,64 zł	0,00 zł

Sabina Dąbrowa-Lis
specjalista w zakresie prawa pracy i wynagrodzeń
Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.).